Het Lampjesincident

De Romereis liep alweer tegen zijn eind aan, toen onze groep op een bewolkte morgen de Santa Maria della Vittoria bezocht. Iedereen was nog een beetje gaperig en de blaren van het eindeloze lopen waren weer begonnen met zeuren toen we de kerk bereikten.
Een kerk, ik weet nog goed dat ik als klein jongetje van een jaar of vijf dat ook al een raar idee vond. Waarom zou God je in godsnaam in het ene gebouw beter kunnen horen dan in het andere? Absolute waanzin! Ja, mijn onbegrip voor spiritualiteit is iets dat diep geworteld zit.

Ondertussen wordt er het een en ander verteld over de verschillende kunstwerken die aanwezig zijn, zo ook over de Extase van Theresia, wat een schitterend beeld is. Ik herkende het beeld nog uit Dan Browns roman ‘Het Bernini Mysterie’ en de bijbehorende film, dus ik was wel enigszins geïnteresseerd. Te zien is hoe de heilige Theresia wordt doorboord met Gods liefde via de pijl van een engel. Voor het beeld staan, net als op veel plekken in Rome, kaarsjes: je doet een cent in het gleufje en dan mag je er eentje aansteken als eerbetoon aan de afgebeelde. Nu hebben ze in Rome op veel plaatsen de eeuwenoude warmte en romantiek van de kaars vervangen door soort van bedieningspaneel met een serie kleine gloeilampjes en schakelaartjes, die erg doen denken aan wat wij krijgen als we bij natuurkunde een elektriciteitspracticum gaan doen. Ik kon mezelf niet helpen en begin wat van die schakelaartjes aan en uit te doen.

Als klein kind stond ik trouwens ook al boven aan de trap de lichtknopjes aan en uit te doen. Ik hoor daar van mijn opa’s en oma’s nog steeds verhalen over. Het was voor mij heel wonderlijk hoe het kon dat ik hier op een knopje drukte en dat dan daar het licht ging branden. Ja, nieuwsgierigheid is iets wat in mij diep geworteld zit. Zo kon ik ook al op mijn derde of vierde lezen, niet omdat ik nou zo ongelofelijk geniaal was, maar omdat ik mij er aan ergerde dat ik de verkeersborden langs de snelweg niet kon begrijpen. Helaas ben ik die leergierigheid gaande weg een beetje kwijtgeraakt.

Terwijl ik dus die lichtschakeltjes heen en weer duw, kom ik er achter dat sommige van die lampjes niet aan gaan. Dat is raar, zijn ze kapot of moet je eerst nog een extra muntje in het gleufje doen voordat er meer aan kunnen? Ik constateer ook dat de lampjes die niet aangaan door elkaar en niet op een rij zitten, wat de ‘muntjestheorie’ onwaarschijnlijk maakt. In mijn roes van nieuwsgierigheid besluit ik de lampjes, of stuk of twintig, allemaal aan te om te kijken welke er nou niet aan willen!

‘Hé, doe eens niet zo respectloos!’, hoor ik iemand roepen. Ik weet het niet meer zeker, maar ik geloof dat een klasgenoot was van wie ik weet dat hij gelovig is. Ik was natuurlijk helemaal vergeten dat het hier om een eerbetoon aan een heilige ging en ik antwoord zoiets terug als: ‘Hoe bedoel je? Ik kijk gewoon even hoe dit ding werkt.’

Later begin ik mij toch schuldig te voelen. Ik vraag aan een paar mensen wat zij er nou van vinden en hoewel ik van sommige weet dat zij atheïstisch zijn, waren ze het er toch allemaal over eens dat het disrespectvol van mij was geweest. Ik kan me er wel in vinden: je hoort zoiets wat voor veel mensen spirituele waarde heeft niet zomaar te gebruiken. Daardoor degradeer je het eigenlijk terwijl je het hoort te accepteren en te begrijpen.

Desalniettemin betrap ik mijzelf er toch op dat ik me helemaal niet zo schuldig voelde. Ik begrijp dat spirituele namelijk niet. Een gloeilamp is voor mij een gloeilamp, of hij nou voor mijn voordeur hangt of voor de Extase van Theresia staat. Baksteen blijft baksteen, of het nou de vorm van een kerk of de vorm van een huis aanneemt. Toch heeft de mensheid blijkbaar die spiritualiteit nodig: van de kerktorens in Rome tot in het diepste oerwoud van Kongo, overal heeft men hun eigen versie van de spirituele grootheden. (wat overigens in mijn beleving bewijs is dat geen van die versies klopt)

Toen wij een der dagen een bijeenkomst van de paus bezochten, voelde ik mij alsof ik omgegeven was door hordes schapen: Wie is er toch begonnen met al deze gekkigheid? Wat zit er in het hoofd van die mensen? Wat maakt hen enthousiast? Ik wist echt niet wat er gebeurde en net als met het ‘lampjesincident’ ligt het onbegrip voor spiritualiteit daar aan ten grondslag, het onbegrip dat ik al sinds mijn jongere jaren met mij mee draag.

Jasper van der Veen